VIDEO: Doel, de vernietiging van een dorp

 
 
BOEK: Waarom Doel en de polders (niet) weg moeten

€ 12,- overschrijving op rek. nr. 418-6058891-29 van Doel2020, vermelding "Bestelling boek"

 
 

De Standaard donderdag 14 april 2011

Het plan en niks dan het plan

Jan Creve (int.door Jan De Sloover)

'We hebben al verschillende keren gelijk gekregen voor de rechtbank. Maar in die vijftien jaar heeft men nog niet één keer met ons rond de tafel willen zitten.'Katrijn Van Giel © Katrijn Van Giel

KIELDRECHT - Nergens in Vlaanderen heeft de strijd tussen David en Goliath zo'n herkenbaar gezicht als in Doel. Al vijftien jaar vecht een actiegroep onder aanvoering van Jan Creve er voor het behoud van het dorp, dat al deels onder de sloophamer ging omdat de Antwerpse haven wil groeien.

De woonkamer van de hoeve waar Jan Creve al een kwarteeuw leeft, ademt nonchalance en rustieke gezelligheid. Maar het meest opvallende decorstuk valt uit de toon. Een ingekaderde zwarte affiche met een vreemdtalige boodschap in dikke, felrode drukletters. We herkennen het woord Euskal, van de wielerploeg Euskaltel-Euskadi. Een strijdkreet?

'Het is een steunbetuiging aan de Baskische politieke gevangenen. Ik ken het land en heb er vrienden', zegt Creve. 'Wees gerust: mijn sympathie voor de ETA is nul komma nul, maar als je ziet hoe men daar mensen aanpakt die zelfs maar van verre betrokken zijn bij de Baskische zaak... Hoeveel Basken zijn er? Drie miljoen, zoiets? En er zitten er bijna duizend achter de tralies, en op basis waarvan?! Ik vind dat stuitend.'

Goede kaarten

Het is een illustratie van 'de arrogantie van de macht', vindt Creve. Een al even stuitend voorbeeld van die arrogantie vindt hij in zijn achtertuin, in Doel, het dorp waar hij al vijftien jaar voor vecht.

'In dit dossier hebben argumenten nog bijna nooit meegeteld. Mensen die topposities bekleden in de Vlaamse regering, het Havenbedrijf of de administratie, gebruiken gewoon hun macht, zelfs als ze geen enkel argument hebben.'

'Als je het plan hebt om een dorp van de kaart te vegen -het gaat overigens allang niet meer over Doel alleen; in de plannen die nu op tafel liggen, komen er nog eens een paar duizend hectaren bij- heb je toch wel goede kaarten nodig om je dossier te verdedigen. Tenminste, dat zou je mogen verwachten. Neen dus. Er is niet alleen allang geen maatschappelijk draagvlak meer; er is eigenlijk ook geen economisch draagvlak meer. Want men weet alleen dat het gebied tot een kaalgeslagen vlakte herleid moet worden. Wat er daarna moet gebeuren? Niemand die een duidelijk antwoord heeft. Het lijkt de vroegere Sovjeteconomie wel: het plan, het plan en niks dan het plan. Men is destijds een bepaalde weg ingeslagen, en men zál op die weg voortgaan, ook al zijn we intussen vijftien jaar verder en ziet de realiteit er totaal anders uit.'

'Nog zoiets strafs: we hebben al verschillende keren gelijk gekregen voor de rechtbank. Voor de Raad van State, voor de rechtbank van eerste aanleg, in beroep. Als de rechterlijke macht een uitspraak doet, mag je van de regering, de uitvoerende macht, toch wel verwachten dat ze daar respect voor opbrengt en ten minste met ons wil overleggen om een oplossing te zoeken? Niks daarvan, men kijkt gewoon via welke achterpoorten men toch kan doorzetten. Momenteel lopen er liefst twaalf procedures. En in die vijftien jaar heeft men nog niet één keer met ons rond de tafel willen zitten.'

Flamingant

Creves activisme loopt terug tot zijn studententijd. Op het internet vind je nog altijd forumbijdragen waarin moord en brand wordt geschreeuwd over zijn verleden bij de Vlaamse Militanten Orde (VMO).

Hij sust. 'Als je in de jaren zeventig en tachtig Vlaamsgezind was, kwam je bijna automatisch bij organisaties als de VMO en het Taal Aktie Komitee (TAK) uit. Het was de periode van de zogenaamde Voerwandelingen (waarmee onder meer VMO en TAK opkwamen voor het Vlaamse 'aanwezigheidsrecht' in de streek, red.), van de eerste staatshervormingen. Leuven Vlaams zat nog vers in het geheugen.'

Creve is nog altijd flamingant, al wil hij zich zeer ver houden van 'het vlag- en wimpelgebeuren' waarmee Vlaamsgezindheid volgens hem al te vaak geassocieerd wordt. 'Ik erger me ook blauw aan de manier waarop een culturele ontvoogdingsbeweging steeds verder is herleid tot een puur economisch verhaal.'

Zijn eigen engagement is de voorbije decennia 'veel breder' geworden. Met het flamingantisme kwam ook 'de betrokkenheid bij de directe omgeving én de bekommernis om minderheden elders in de wereld'. 'En de overtuiging dat er in onze samenleving nog andere waarden moeten zijn dan het puur economische en becijferbare. De open ruimte komt steeds zwaarder onder druk, de wereld versteent - letterlijk, en almaar sneller. Men praat systematisch over de "warme samenleving,, maar uit dit verhaal spreekt toch een enorme kilheid.'

'Men maakt hier niet alleen het sociaal weefsel kapot, maar ook een historisch dorp met een geschiedenis van 800 jaar, een natuurgebied met een voor Vlaanderen unieke fauna en flora. Ze zijn dat gebied nu zelfs aan het namaken, een beetje verderop, tot de waterhuishouding toe. Alsof alles maakbaar is. "Een uniek gebied? Geen probleem, we vernietigen het en bouwen het elders weer op.'

Wortel en stok

'Ik voel het bijna als een plicht om niet werkloos toe te kijken, temeer als je ziet welke middelen worden ingezet om mensen de daver op het lijf te jagen. Jarenlang al prent men de bewoners in dat het dorp sowieso verdwijnt, dat ze het voor zichzelf alleen erger maken als ze weerstand bieden, dat ze hun huis niet meer voor een deftige prijs zullen kwijtraken terwijl ze nu nog premies kunnen krijgen en begeleid zullen worden om een andere woning te vinden. Zware psychische druk dus, het systeem van de wortel en de stok.'

'En er zijn hier intussen tachtig woningen gesloopt. Die met grote historische waarde hebben ze er eerst vantussen geklopt, als dieven in de nacht, zodanig dat je voor voldongen feiten staat.'

'Eigenlijk ben ik verbaasd dat er vandaag nog altijd twaalf huiseigenaars zijn in Doel. Mensen die zeggen: foert, wij doen gewoon niet mee. Er zijn hier ook nog steeds drie goed draaiende cafés, er worden nog evenementen op poten gezet.'

Het zijn niet de enige dingen die de strijd leefbaar houden. 'Hoe het ook uitdraait, die vijftien jaar zullen altijd de moeite geweest zijn. Ik heb fantastische mensen leren kennen. En de groep die zich verzet, is niet alleen heel sterk, maar ook heel divers: er zijn natuurlijk de bewoners, maar ook mensen uit de ruimere omgeving, uit heel Vlaanderen eigenlijk. Advocaten, stedenbouwkundigen en historici, jonge activisten. Ze helpen ons onze dossiers steviger te onderbouwen, ze adviseren ons juridisch, ze staan - letterlijk - mee op de barricaden.'

Maar zolang er nog een muur overeind staat in Doel, blijft Creve in de zaak geloven. 'Deze streek heeft enorm veel troeven, ook voor de haven. Van bij het begin van dit dossier was de visie: als je de haven hebt, kan Doel niet bestaan en kan de polder niet bestaan. Waarom is er een probleem met een historisch dorp en open ruimte aan de rand van een wereldhaven?'

'Je zal mij nooit horen zeggen dat het economische in dit verhaal niet belangrijk is. De haven is van levensbelang voor de streek. Maar moet alles daarvoor wijken? Doel kan een rustpunt zijn aan de rand van de haven, met horeca- en kunstateliers. Kijk naar Pernis bij Rotterdam, Zwankendamme bij Zeebrugge, of Mardyck bij Duinkerken. Allemaal levende bewijzen dat het kan.'